فشار خون بالا

فشار خون بالا چیست؟

فشار خون نیرویی است که خون هنگام گردش به دیوارهٔ رگ‌ها وارد می‌کند. اگر این نیرو مدت‌ها بیش از حد باشد، به آن فشار خون بالا یا پرفشاری می‌گویند. هر اندازه‌گیری دو عدد دارد. عدد اول، بالاتر، فشار هنگام انقباض قلب است و عدد دوم فشار بین دو ضربان، وقتی قلب شل می‌شود.

فشار بالای درمان‌نشده مدام به رگ‌ها، قلب، مغز، کلیه و چشم فشار می‌آورد و خطر حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، نارسایی قلب، بیماری کلیه و زوال عقل را بیشتر می‌کند. خبر خوب این است که حتی کم کردن اندکی از فشار، این خطر را پایین می‌آورد.

علامت‌ها

بیشتر مردم هیچ علامتی ندارند و تا اندازه‌گیری نکنند خبردار نمی‌شوند. گاهی سردرد، تاری دید یا درد قفسهٔ سینه دیده می‌شود، ولی نبودن علامت نشانهٔ سالم بودن نیست. تنها راه مطمئن، اندازه‌گیری است. اگر ۴۰ سال یا بیشتر دارید و بیش از ۵ سال است فشارتان را نسنجیده‌اید، نوبت اندازه‌گیری است.

فشار بالا و بقیهٔ بدن

فشار بالا فقط یک عدد نیست، بخشی از تصویر بزرگ‌تری است:

• قند: دیابت از شرایطی است که خطر فشار بالا را زیاد می‌کند. قند بالا هم به رگ‌ها آسیب می‌زند، پس در کسی که هر دو را دارد، رگ‌ها زیر دو فشار هستند.
• چربی خون: برای پیشگیری از حملهٔ قلبی و سکته فقط پایین آوردن فشار کافی نیست. مراقبت از قند، فشار و چربی خون کنار هم خطر بیماری قلب و سکته را کمتر می‌کند.
• وزن و تحرک: اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و رژیم پرنمک از عوامل خطر فشار بالا هستند و اضافه‌وزن کنار دیابت هم دیده می‌شود. پس مراقبت از وزن و تحرک برای هر سه کمک می‌کند.
• کلیه: فشار بالا از دلایل مهم بیماری مزمن کلیه است. به همین دلیل پزشک گاهی آزمایش کلیه هم می‌خواهد.

برای همین بهتر است فشار، قند و چربی خون با هم و نزد یک پزشک پیگیری شوند.

حد فشار بالا چیست؟

منابع در این مورد یک عدد نمی‌دهند و بهتر است این اختلاف را بدانید:

• راهنمای بریتانیایی: ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر در مطب و ۱۳۵ روی ۸۵ یا بیشتر در خانه، بالا حساب می‌شود.
• راهنمای آمریکایی: فشار پایدار ۱۳۰ روی ۸۰ یا بیشتر بالا است. مرحلهٔ ۱ از ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا ۸۰ تا ۸۹ و مرحلهٔ ۲ از ۱۴۰ یا ۹۰ به بالا. فشار زیر ۱۲۰ روی ۸۰ طبیعی و ۱۲۰ تا ۱۲۹ با عدد پایین زیر ۸۰ «کمی بالا» نامیده می‌شود.

هدف درمان را برای هر بیمار پزشک تعیین می‌کند و به سن، دیابت، بیماری کلیه و شرایط دیگر بستگی دارد. عددی را که جایی خوانده‌اید هدف خودتان نکنید.

چطور تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص با اندازه‌گیری فشار است. چون عدد در طول روز بالا و پایین می‌شود، پزشک ممکن است چند بار و در بیش از یک ویزیت فشار بگیرد، یا پایش خانگی با دستگاه معتبر بخواهد. اندازه‌گیری با کاف دور بازو انجام می‌شود، چند دقیقه طول می‌کشد و گاهی برای اطمینان تکرار می‌شود.

اگر قرار است در خانه اندازه بگیرید، معمولاً یک بار اندازه می‌گیرید، عدد را می‌نویسید، یک دقیقه صبر می‌کنید و دوباره می‌سنجید. این کار معمولاً صبح و عصر و به تعداد روزی که پزشک گفته انجام می‌شود. گاهی هم دستگاه قابل حمل ۲۴ ساعته به شما داده می‌شود که می‌بندید و روز بعد پس می‌دهید.

درمان و مدیریت

پایهٔ کار تغییر شیوهٔ زندگی است و بسیاری از بیماران علاوه بر آن دارو هم لازم دارند:

• غذا: نمک کمتر، سبزی و میوه و غلات کامل بیشتر، لبنیات کم‌چرب، گوشت چرب و شیرینی و نوشیدنی شیرین کمتر. الگوی غذایی DASH که برای فشار بالا طراحی شده، همین است. در آن سقف سدیم ۲۳۰۰ میلی‌گرم در روز است و ۱۵۰۰ میلی‌گرم فشار را باز هم بیشتر پایین می‌آورد. اگر بیماری کلیه یا قلب دارید، مقدار مناسب را با پزشک بسنجید.
• تحرک: حدود ۳۰ دقیقه در روز و ۵ روز در هفته، یا دست‌کم ۱۵۰ دقیقه در هفته. بهتر است با توان خودتان شروع کنید و کم‌کم بیشتر شوید.
• وزن و دخانیات: رسیدن به وزن مناسب، پرهیز از سیگار و سایر دخانیات و کم کردن کافئین زیاد.
• استرس: استرس طولانی از عوامل خطر فشار بالا است و مدیریت آن جزو مراقبت است.
• دارو: اگر فشار خیلی بالا باشد، خطر حملهٔ قلبی یا سکته زیاد باشد یا با تغییر شیوهٔ زندگی پایین نیاید، پزشک دارو می‌دهد. نوع دارو به عدد فشار، سن و شرایط شما بستگی دارد و بعضی بیماران به بیش از یک دارو نیاز دارند. قرص فشار را خودتان شروع نکنید، قطع نکنید و کم و زیاد نکنید، حتی اگر عدد نرمال شده باشد.

پیگیری و مراقبت از خود

• فشار را طبق برنامهٔ پزشک اندازه بگیرید و عددها را با تاریخ و ساعت یادداشت کنید.
• هر داروی دیگر و مکمل و گیاه دارویی را که مصرف می‌کنید به پزشک بگویید.
• آزمایش قند، چربی خون و کلیه را سر وقت بدهید، چون با فشار بالا مرتبط‌اند.
• اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پزشک را باخبر کنید.
• برای اندازه‌گیری در خانه از دستگاه معتبر استفاده کنید و از پزشک بپرسید کدام نوع مناسب است.

چه زمانی تماس بگیرید؟

فوراً با ۱۱۵ (اورژانس ایران) تماس بگیرید اگر درد یا فشار ناگهانی در قفسهٔ سینه دارید که برطرف نمی‌شود. این درد ممکن است فشارنده، سنگین یا سوزشی باشد و حتی شبیه سوءهاضمه به نظر برسد. اگر درد به بازو، گردن، فک، شکم یا پشت می‌رود یا با عرق کردن، تهوع، سبکی سر یا تنگی نفس همراه است، خطر بیشتر است. ضعف یا بی‌حسی ناگهانی، تغییر بینایی و اختلال در حرف زدن هم اورژانس است. خودتان رانندگی نکنید.

اگر فشارتان بالاتر از ۱۸۰ و یا ۱۲۰ است و یکی از این علامت‌ها را دارید، اورژانس است و با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر همین عدد را دارید ولی علامتی ندارید، با پزشک تماس بگیرید.

سردرد مکرر، تاری دید، فشار بالا با وجود درمان، یا سرگیجه و ضعف بعد از شروع دارو، دلیل مراجعه به پزشک است.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است. دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.