فشار، قند و چربی: چطور با هم روی قلب و رگ اثر می‌گذارند؟
فشار بالا، قند بالا و چربی خون بالا را معمولاً جدا از هم می‌شنویم، ولی رگ‌های شما آن‌ها را جدا از هم تحمل نمی‌کنند. این مقاله می‌گوید چرا باید این‌ها را کنار هم دید.
یک رگ، چند مشکل
بیمارانی که به پزشک داخلی می‌آیند اغلب فهرستی دارند: «فشار دارم، قندم هم مرزی است، چربی خونم را هم گفته‌اند بالاست». در ذهن آدم هر کدام یک پروندهٔ جدا است. اما رگ‌ها یکی‌اند. فشار، قند و چربی همه از یک راه به یک جا فشار می‌آورند: دیوارهٔ رگ، و بعد قلب، مغز و کلیه که از همین رگ‌ها خون می‌گیرند. برای همین، پزشک داخلی معمولاً این‌ها را کنار هم می‌بیند.
هر کدام چه می‌کند؟
فشار خون بالا. رگ‌ها را زیر فشار نگه می‌دارد. فشار بالا اغلب علامتی ندارد، پس تنها راه فهمیدنش اندازه‌گیری است. اگر کنترل نشود، می‌تواند به حملهٔ قلبی، نارسایی قلب، سکته، آسیب کلیه و بی‌نظمی ضربان منجر شود.
قند خون بالا. قند بالا می‌تواند به رگ‌های خونی و اعصابی که قلب را کنترل می‌کنند آسیب بزند. بزرگسالان دیابتی تقریباً دو برابر افراد بدون دیابت در خطر بیماری قلبی یا سکته‌اند و بیماری قلبی در آن‌ها اغلب زودتر شروع می‌شود.
چربی خون بالا. کلسترول اضافه در دیوارهٔ رگ‌ها رسوب می‌کند، رگ را تنگ می‌کند و جریان خون به قلب و مغز را کم می‌کند. برای بزرگسالان، کلسترول کل کمتر از ۲۰۰ mg/dL و LDL کمتر از ۱۰۰ mg/dL در محدودهٔ «سالم» آمده است، ولی هدف هر فرد به سن، سابقهٔ خانوادگی و دیگر عوامل خطر بستگی دارد.
چرا با هم بدترند؟
چون این عوامل اغلب هم‌زمان‌اند و هر کدام دیگری را بدتر می‌کند. چاقی کلسترول بد و تری‌گلیسرید را بالا می‌برد و می‌تواند به فشار بالا و دیابت برسد. کم‌تحرکی خطر چاقی، فشار بالا، چربی خون بالا و دیابت را زیاد می‌کند. سیگار رگ را آسیب می‌زند و نیکوتین فشار را بالا می‌برد. نمک فشار را بالا می‌برد؛ الکل فشار و تری‌گلیسرید را. پس مشکل شما فقط «یک عدد» نیست؛ ترکیب عددها و عادت‌هاست که خطر را می‌سازد.
در دیابت، عوامل دیگری هم خطر را بالا می‌برند: فشار بالا، چربی خون نامناسب، اضافه وزن به‌ویژه دور شکم، بیماری مزمن کلیه، سیگار و سابقهٔ حملهٔ قلبی در خانواده پیش از ۵۰ سالگی، که خطر را تقریباً دو برابر می‌کند.
چه چیزهایی را نمی‌شود تغییر داد، و چه چیزهایی را می‌شود؟
سن، جنس و سابقهٔ خانوادگی دست ما نیست. اما بسیاری از بقیه قابل تغییرند: فشار، قند و چربی را با تغییر شیوهٔ زندگی و در صورت نیاز با دارو می‌توان کنترل کرد، با پزشک. وزن مناسب، حرکت منظم، غذای کم‌نمک، ترک دخانیات و کم کردن الکل کمک می‌کنند. جزئیات غذا و حرکت در راهنمای بیمار آمده است.
هدف عددی چیست؟
در این باره منابع کاملاً هم‌نظر نیستند، و همین نشان می‌دهد هدف باید برای هر بیمار جدا تعیین شود:
- برای فشار خون، بعضی راهنماها فشار از ۱۳۰/۸۰ به بالا را در طبقهٔ فشار بالا می‌گذارند و بعضی دیگر تشخیص را با ثبت دست‌کم ۱۴۰/۹۰ در دو روز مختلف می‌دانند. برای افراد دیابتی هم هدف «زیر ۱۴۰/۹۰» برای بیشتر افراد و هم «زیر ۱۳۰/۸۰» برای بعضی دیده می‌شود.
- برای دیابت، هدف HbA1c برای بسیاری از افراد زیر ۷٪ است، ولی بعضی ممکن است هدف کمی بالاتر داشته باشند.
از پزشک بپرسید هدف شما چیست. این عددها را برای قضاوت دربارهٔ خودتان به کار نبرید.
نشانه‌هایی که منتظر نوبت نمی‌مانند
اگر فشار شما بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ است و همراهش درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، بی‌حسی یا ضعف، تغییر بینایی یا اختلال گفتار دارید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. نشانه‌های حملهٔ قلبی و سکته، از جمله نشانه‌های غیرمعمول مثل خستگی ناگهانی یا تنگی نفس تازه در زنان، سالمندان و دیابتی‌ها، در بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.
آنچه می‌توانید همین هفته انجام بدهید
- فشار خود را اندازه بگیرید و بنویسید، یا در جایی که در دسترس‌تان است بسنجید.
- ببینید آخرین آزمایش قند و چربی‌تان کی بوده؛ اگر نمی‌دانید یا قدیمی است، برای ویزیت نوبت بگیرید.
- پرسش‌هایتان را بنویسید: «کدام عامل در من مهم‌تر است؟ هدفم چیست؟ تا کی بعد باید دوباره بررسی شوم؟»