یک عدد غیرطبیعی در آزمایش: چقدر باید نگران شد؟
پیش از آنکه نگران شوید، لازم است بدانید آن عدد خارج از محدوده چیزی را ثابت نمی‌کند. این مقاله می‌گوید چرا یک عدد به‌تنهایی تشخیص نیست و تا ویزیت چه باید کرد.
جواب آزمایش را گرفته‌اید و کنار یک عدد ستاره یا فلش است
اولین واکنش بیشتر ما این است که همان لحظه نتیجه را در اینترنت بگردیم. چند نکته برای اینکه آن شب بی‌خوابی نکشید.
«خارج از محدوده» یعنی چه؟
کنار هر عدد، محدودهٔ مرجع چاپ شده است. این محدوده از نتیجهٔ گروه بزرگی از آدم‌های سالم به دست آمده. پس:
- آدم سالم هم گاهی عددی بیرون از محدوده دارد.
- آزمایشگاه‌ها محدودهٔ یکسان ندارند. عدد را با محدودهٔ همان برگه مقایسه کنید.
- واحد را نگاه کنید.
- برعکس، عدد داخل محدوده هم ثابت نمی‌کند همه‌چیز خوب است، مخصوصاً اگر علامت دارید.
چرا یک عدد تشخیص نیست؟
نتیجهٔ آزمایش به چیزهای زیادی بستگی دارد: غذا و نوشیدنی اخیر، دارو و مکمل، ورزش سنگین پیش از آزمایش، دورهٔ ماهانه و رعایت نکردن ناشتایی. خود آزمایش هم بی‌نقص نیست و گاهی نتیجه مثبت یا منفی کاذب می‌دهد. برای همین پزشک معمولاً یک عدد را کنار علامت‌ها، معاینه، سابقهٔ بیمار و خانواده و گاهی تصویربرداری می‌خواند، و اگر نتیجه با بقیهٔ تصویر نمی‌خواند، آزمایش را تکرار می‌کند.
چند مثال:
- شمارش خون (CBC). هموگلوبین یا گلبول قرمز خارج از محدوده ممکن است کم‌خونی یا کمبود آهن باشد، ولی کم‌آبی یا بیماری قلبی هم می‌تواند اثر بگذارد. تغییر گلبول سفید هم ممکن است به عفونت یا واکنش به دارو مربوط باشد. تغییر فقط به معنی بیماری نیست و رژیم، فعالیت، دارو، قاعدگی و مایعات هم اثر دارند.
- آنزیم‌های کبد. پزشک الگوی همهٔ اعداد را می‌بیند. تغییر این اعداد همیشه از کبد نیست و بیماری اخیر هم می‌تواند موقتاً آن‌ها را عوض کند.
- کراتینین. به حجم عضله، رژیم، کم‌آبی و ورزش هم بستگی دارد. یک عدد بالا یا پایین را به‌تنهایی نمی‌شود تفسیر کرد و معمولاً با آزمایش دوباره یا آزمایش‌های دیگر ادامه می‌دهند.
- TSH. غیرطبیعی بودنش می‌گوید تیروئید ممکن است مشکل داشته باشد، نه علتش را. بیماری‌های شدید غیرتیروئیدی هم می‌توانند آن را موقتاً تغییر دهند، و در افراد بالای ۸۰ سال بدون مشکل تیروئید هم بالاتر است.
- قند. برای تشخیص دیابت یا پیش‌دیابت از چند حد استفاده می‌شود (مثلاً قند ناشتا ۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بیشتر در محدودهٔ دیابت)، و خود حد به‌تنهایی «تشخیص» نیست؛ جزئیاتش در راهنمای بیمار آمده و تشخیص با پزشک است.
تا ویزیت چه کنم؟
- جواب را نگه دارید و به ویزیت ببرید، حتی اگر فقط یک عدد غیرطبیعی باشد.
- هیچ دارویی را بر اساس آن عدد شروع، قطع یا عوض نکنید.
- مکمل یا قرصی را فقط چون «فلان عدد پایین بود» خودتان نخورید.
- برای تفسیر اینترنت و پیام‌رسان‌ها مناسب نیستند. عددی که برای دیگری معنایی داشته، برای شما لزوماً همان معنی را ندارد.
- بپرسید: «این عدد در من چقدر مهم است؟ لازم است آزمایش را تکرار کنیم؟ آزمایش بعدی کی؟ تا آن موقع چه چیزی را باید زیر نظر بگیرم؟»
- اگر داروی خاصی می‌خورید یا پیش از آزمایش چیز غیرعادی خورده‌اید، به پزشک بگویید.
چه موقع منتظر نمانید؟
اگر نتیجهٔ غیرطبیعی همراه علامت جدی است، منتظر ویزیت نمانید: درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، استفراغ خونی (حتی اگر قطع شده)، مدفوع سیاه یا خونی همراه با ضعف، سرگیجه، رنگ‌پریدگی یا بدحالی، گیجی، ضعف ناگهانی یک سمت بدن، یا قند بسیار بالا یا پایین همراه با بدحالی. در این حالت‌ها فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. مدفوع سیاه یا خونی بدون این نشانه‌ها هم باید همان روز دیده شود. فهرست کامل در بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.